Do you believe Africa is yet to be fully documented?We do! And that’s why we developed Sewasew... Check it out!

loader
  • የኢትዮጵያው ንጉስ አፄ ካሌብ (st. Elesbaan)

    @Dani   2 years ago
  • loader Loading content ...
  • @Dani   2 years ago
    አፄ ካሌብ የታዜና ልጅ ሲሆኑ የኖሩበትም ዘመን ከ417 እስከ 527 ዓም ነው። በኢትዮጵያ ክርስትና ከተሰበከ ወዲህ ከነገሱ የአክሱም ነገሥታት ከኢዛና ቀጥሎ ከፍ ያለ ስም ያላቸውና ከፍተኛ ተግባርም ያከናወኑ ናቸው። በአፄ ካሌብ ዘመነ-መንግስት ኢትዮጵያ ከከፍተኛ ብልፅግና እና የስልጣኔ ደረጃ ላይ የደረሰች ቢሆንም የሰላም ጊዜ ግን አልነበረም። አገሪቱ በውስጥም ሆነ በውጭ የተለያዩ ጦርነቶች ነበሩባት። ስለአፄ ካሌብ ዘመነ ስልጣኔ ጦርነት ብዙ ማስረጃዎች በድንጋይ ላይ ከተቀረፁ ፅሁፎች ተገኝተዋል። 

     
    An 18th-century painting details the story of St. Elesbaan, one of the “pillars of Ethiopia.” 
    (  Courtesy: root.com  and The Image of the Black in Western Art Archive at Harvard University's W.E.B)
      የአፄ ካሌብን ታሪክ አስመልክቶ በተወሳ ቁጥር በብዙ ፀሐፊዎች የሚጠቀሰው በደቡብ አረብ የደረጉት ዘመቻ ነው። አፄ ካሌብ ወደደቡብ አረብ (ወደ አሁኑ የመን) ያደረጉት ዘመቻ አላማ ሀይማኖታዊ፣ ፖለቲካዊና ምጣኔ ሃብታዊ ፍላጎት እንደነበረው ታዉቁዋል። ከአፄ ካሌብ በፊት የነበሩት የአክሱም ነገስታት የጦር አበጋዞቻቸውንና እንዲያም ሲል አልጋዎራሾቻቸውን እየላኩ በደቡብ አረብ ዉጊያ አድርገዋል። ይሁንና ግን ንጉሡ ራሱ የጦርነቱ መሪ በመሆን ከኢትዮጵያ ውጭ ውጊያ ያካሄደ ንጉስ አፄ ካሌብ የመጀመሪያው እንደነበሩ የታሪክ ማስረጃወች ይጠቁማሉ። አፄ ካሌብ ጦርነቱን አውጀው እና ሰራዊታቸውንም ይዘው ባህር ተሻግረው ለዘመቻ ከመሄዳቸው በፊት የህዝብን ድጋፍ ጠይቀዋል ። በዚያን ዘመን ህዝቡ የሃይማኖት መሪዎችን አጥብቆ ያዳምጥ ስለነበር "የአክሱም ህዝበ ክርስትያን ርቀው እንዳይሄዱ" የሚለዉን ትእዛዝ በማንሳት ወደ ደቡብ አረብ ሄደው ለሚያደርጉት ጦርነት ድጋፋቸውን እንዲሰጡ ከዘጠኙ ቅዱሳን አንዱ የነበሩትን ጰንጠልዮንን ጠየቁ። አቡነ ጴንጠልዮንም ሙሉ ድጋፋቸውን ከመስጠታቸውም በላይ ጦርነቱን በአሸናፊነት አጠናቀው በክብር ወደመናገሻ ከተማቸው አክሱም እንደሚመለሱ ያላቸውን መልካም ምኞት ገለፁላቸው። አፄ ካሌብ ይህን መሰል ማበረታቻ ከጳጳሱና በእሳቸው በኩል ከሕዝበ-ክርስትያኑ ካገኙ በሁዋላ ሰራዊታቸውን የምያጉጉዙበት ብዙ መርከቦችን አዱሊስ አጠገብ በነበረው የመርከብ መስሪያ ማሰራት ቀጠሉ። 

    በአፄ ካሌብ ዘመን የኢትዮጵያ መርከቦችን አሠራር አስመል ክተው የባዛንታይነ የታሪክ ፀሐፊዎች መጠነኛ ሃሣብ አስፍረው  አልፈዋል፡፡ አንደነሱ አባባል ከሆነ በዚያን ዘመን የኢትዮጵያ መርከ ቦች የሚገጣጠሙት በምስማር ሳይሆን በገመድ ነበር፡፡ ይህም  የሆነበት ምክንያት በዚያን ዘመን ኢትዮጵያ ውስጥ በቂ ብረት ባለ መመረቱ ነበር፡፡ ያም ሆኖ ግን የመርከቦቹ መጠን በሮማውያን  መንግሥት እና በአካባቢው ከሚሰሩት ያነሰ አልነበረም፡፡ አፄ ካሌብ ወደ  ደቡብ አረብ የሚዘምተውን ሠራዊት በባህር ላይ የሚያጓጉዙ በት በኪራይ የተገኙ 110 መርከቦች እና አዱሊስ አጠገብ ገበዛን  በሚባል የመርከብ መንቢያ ቦታ ያሠሯቸው 120 መርከቦች በአን ድነት 230 መርከቦችን አሠማርተው እንደነበር የፅሁፍ ማስረጃ ዎች ያሪጋግጣሉ፡፡ በነዚህ መርከቦች የተጓጓዘውን የአፄ ካሌብ የሠ ራዊት ብዛት በተመለከተ አንዳንዶቹ የፅሁፍ ማስረጃዎች 32,000  ነው ሲሉ ሌሎቹ ቁጥሩን ወደ  70,000  ያደርሡታል፡፡ አፄ ካሌብ  ሠራዊታቸውን እጓጉዘው ደቡብ እረብ በደረሱ ጊዜ የዚያ አገር  መሪ የነበረው ዱነዋስ የአክሱም ንጉሥ ጦር በመገስገሥ ላይ መሆ ኑን ተገንዝቦ ነበርና በወደቡ ላይ መርከቦቹ ጭነታቸውን እንዳያራግፉ  ረጅምና የማይበጠስ ሰንሰለት አጋደመበት። ይህንንም የሚ ጠባበቁ ወታደሮች ዘብ እቆመበት፡፡ በዚህም ምክንያት የአፄ ካሌብ  መርከቦች ደቡብ አረብ ሢደርሱ መልህቅ ጥለው ጦሩን ወደየብሶ  ለማራገፍ  ሳያስችሰው ቀረ፡፡ ከላይ የፀሐይ ሙቀት ከታች ቅዝቃዜ ሢ ያጠቃው የሠራዊቱ መንፈስ እንዳይዳከም ያሰቡት ንጉሡ ወ ደቡ ራቅ ብለው በመጓዝ አመቺ በሆነ ቦታ እየቆሙ የተወሰነውን  ወታደር አራገፉ እና ወደቡን ይጠብቁ የነበሩትን የዱነዋሰ ወታ ደሮች ከበስተጀርባቸው ሄደው አጠቋቸው፡፡ ሠንሠለቱም ተበጠሠና  ለብዙ ቀናት ባህር ላይ ይጉላላ የነበረው ጦር ወርዶ የዱነዋስን  ጦር በብርቱ ተዋግቶ ድል አደረገ፡፡ አፄ ካሌብ በመጨረሻ በአሁኑ  የየመን ዋና ከተማ ሰንዓ ደርሰው ሰላምን ካፀኑ በኋላ በቂ  የጦር ኃይል ትተው በድል አድራጊነት ወደእከሉም ተመለሡ።  



    (courtesy: http://www.traditioninaction.org)

      የአፄ ካሌብን ወደኢትዮጵያ መመለስ የደቡብ አረብ መሪ ዱነዋስ  በሰማ ጊዜ በዚያ የሚገኘውን የንጉሡን ወኪል ወታደሮች በየ ጊዜው ጦርነት እያደረገ ማጥቃት ጀመረ፡፡ ይህንም የጦርነት ዜና  አክሱም በደረሰ ጊዜ እፄ ካሌብ በቂ ቁጥር ካለው ወታደር ጋር  አብርሃ የሚባለውን የጦር አበጋዝ ወደደቡብ እረብ ላኩት፡፡ አብርሃ  እጅግ ስሙ የተጠራ የጦር አበጋዝ ነበረና የዱነዋስን ሠራዊት  ደምስሶ የአካባቢውን ሰላም እንደገና አስጠብቆ ተመለሰ፡፡ አፄ ካሌብ  ከደቡብ አረብ ዘመቻ መልስ ጥቂት ዓመታት እንደቆዩ ልብሰ- ግሥታቸውን አውልቀው አልባሌ ልብስ ለብሰው አባ ጰንጠሊዮን  ገዳም ገብተው ዘጉ፡፡ አፄ ካሌብ የገዳም ኑሮ ለመኖር በወሰኑ ጊዜ  ሥልጣናቸውን በፈቃዳቸው ከነበራቸው አራት ወንዶች ልጆች ለአንደኛው ማስረከባቸው በህይወት ታሪካቸው ተፅፏል፡፡  አፄ ካሌብ  የገዳም ኑሮ በጀመሩበት ወቅት ዘውዳቸውን ኢየሩሳሌም በሚገኘው  በኢየሱስ ክርስቶስ መቃብር ላይ በተሰራው ቤተክርስቲያን መንበ ር ላይ እንዲያስቀምጡት ወደዚያ መላካቸው ተፅፏል፡፡ ኢየሩሳሌ ሴም ብዙ ጊዜ ስስተወሪረች ግን የአፄ ካሌብ ዘውድ :እስከዛሬ:ድረስ: ተጠብቆ ለመቆየት አልቻለም።  አፄ ካሌብ ፃድቅ  የተባሉ ሢሆን  መታሰቢያ ቀናቸውም ግንቦት 20 ቀን ነው፡፡

    ምንጭ: 
    • Hutchins Center for African & African American Research (http://dubois.fas.harvard.edu/)
    • http://www.traditioninaction.org/
    • ታሪካዊ  መዝገበ - ሠብ  ( ፋንታሁን  እንግዳ )  

  • loader Loading content ...